Rozwój retencji korytowej na obszarach wiejskich jest jedną z kluczowych metod przeciwdziałania skutkom suszy. Wody Polskie podpisały z Gminą Przytyk porozumienie dotyczące odbudowy jazu na rzece Radomce, w odpowiedzi na oczekiwania lokalnego samorządu. Spiętrzenie rzeki pozwoli zmagazynować na miejscu dodatkowe 40 tys. m3 wody na potrzeby rolnictwa, a także odtworzyć stały przepływ w Kanale Przytyk.
Utrzymująca się od kilku tygodni w całym kraju słoneczna i niemal bezdeszczowa pogoda wpłynęła na obniżenie poziomu wód w rzekach i przesuszenie wierzchniej warstwy gleby. Według prognoz IMGW, w czerwcu średnia miesięczna temperatura powietrza powinna kształtować się w normie wieloletniej, a w lipcu powyżej normy. Prognozowana suma opadów atmosferycznych w czerwcu i w lipcu będzie się mieścić w normie. Wysokie temperatury i zwiększone parowanie mogą pogłębić problem suszy, dlatego tak kluczowa jest retencja wody, w miejscu gdzie spadła.
Zwiększenie retencji Radomki to jedno z blisko 200 zadań inwestycyjnych Wód Polskich w zlewniach rolniczych w ramach środków z PROW
Porozumienie dotyczące odbudowy jazu na rzece Radomce zostało podpisane przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie Mirosława Kurza i Wójta Gminy Przytyk Dariusza Wołczyńskiego, z udziałem Marszałka Stanisława Karczewskiego, Posła na Sejm RP Andrzeja Kosztowniaka i Prezesa Wód Polskich Przemysława Dacy.
- Doświadczamy suszy szczególnie w obszarach rolnych, a najlepszym sposobem na przeciwdziałanie skutkom suszy jest zatrzymywanie wody tam, gdzie ona spadnie. Dlatego budujemy nowe urządzenia, zastawki i jazy. Ta inwestycja jest bardzo potrzebna. Dzięki niej zamierzamy zatrzymać 40 000 m3 wody – powiedział Prezes Wód Polskich Przemysław Daca.
W ramach zawartego porozumienia, Gmina Przytyk opracuje dokumentację projektową wraz z uzyskaniem wszelkich wymaganych prawem decyzji administracyjnych niezbędnych do realizacji zadania. Gmina nieodpłatnie przekaże opracowaną dokumentacji i przeniesie uzyskane decyzje administracyjne na rzecz Wód Polskich oraz dokona wykupu i nieodpłatnego przekazania na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Wody Polskie, gruntów — w przypadku, gdyby w związku z realizacją zadania konieczne okazało się zajęcie gruntów niestanowiących własności Skarbu Państwa lub Gminy Przytyk na potrzeby realizacji zadań objętych niniejszym porozumieniem. Wody Polskie wesprą samorząd w opracowaniu dokumentacji projektowej oraz zbudują jaz na rzece Radomce, po uzyskaniu środków finansowych. Dzięki odbudowie piętrzenia możliwe będzie:
-
zwiększenie retencji korytowej rzeki Radomki o ok. 40 tys. m3;
-
przywrócenie drożności dla organizmów wodnych Kanału Przytyk (stary kanał młyński) biegnącego przez centralną część m. Przytyk;
-
stworzenie możliwości przywrócenia walorów rekreacyjnych w rejonie Kanału Przytyk; (obecnie przepływ występuje wyłącznie podczas wezbrań) oraz warunków do promocji i edukacji ekologicznej;
-
stworzenie warunków dla lokalizacji nowych podmiotów gospodarczych w rejonie płynącego w rejonie Kanału Przytyk;
-
rezygnację z wykorzystywania energii elektrycznej do napełniania kompleksu stawów rybnych Zameczek (po wykonaniu przez Gospodarstwo Rybackie doprowadzalnika).
Zadanie pn. „Budowa jazu w km 64+220 rzeki Radomka, gm. Przytyk” jest jednym ze 198 zgłoszonych do realizacji w ramach Nowej Perspektywy z Programu Kształtowania Zasobów Wodnych (NPzPKZW) finansowanego ze środków UE w ramach PROW na lata 2014-2020. Inwestycję wprowadzono również do Programu Planowanych Inwestycji w Gospodarce Wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Jej zakończenie planowane jest na 2025 rok, a szacunkowa wartość wynosi 5 mln zł. Odbudowa jazu wpisuje się w oczekiwania lokalnego samorządu, który w czerwcu 2020 roku zgłosił Wodom Polskim zadanie do pilnej realizacji.
Prowadzimy piętrzenia i kontynuujemy zadania dla zwiększania retencji korytowej
W celu przeciwdziałania skutkom suszy, pracownicy Wód Polskich prowadzą piętrzenia na około 4 000 obiektów hydrotechnicznych, w zależności od potrzeb wynikających z aktualnie panującej sytuacji hydrologicznej. Dzięki wszystkim tym działaniom możliwe jest zwiększenie retencji korytowej nawet do 378 mln m3.
Jednocześnie kontynuowane są działania wynikające z założeń do Programu Kształtowania Zasobów Wodnych (zPKZW). Od 2020 roku dzięki realizacji 182 zadań o charakterze utrzymaniowym i inwestycyjnym na 640 urządzeniach wodnych zretencjonowano dodatkowo 46 mln m3, co pozwoliło nawodnić grunty na obszarze 37 tys. ha. W tym roku zaplanowano realizację 154 zadań utrzymaniowych i inwestycyjnych. Łącznie w ramach zPKZW zaplanowano realizację 336 zadań na ponad 1000 urządzeń wodnych.
Wdrożenie wymienionych działań pozwoli zmagazynować dodatkowo 54 mln m3 wody, zwiększając poziom retencji korytowej do ponad 156 mln m3 wody. Pozwoli to nawodnić 62 tys. ha gruntów będących w zasięgu oddziaływania urządzeń wodnych. Ponadto w ramach środków z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, do 2025 roku zaplanowano 198 zadań inwestycyjnych w zlewniach rolniczych na terenie całej Polski, których realizacja pozwoli zwiększyć retencję do poziomu ok. 286 mln m3.
Plan przeciwdziałania skutkom suszy to pierwszy taki dokument w Polsce, zawierający wykaz kompleksowych inwestycji dla zwiększania krajowej retencji wód
Projekt planu został opracowany w 2020 roku przez Wody Polskie we współpracy m.in. z organami administracji rządowej, oraz naukowcami z szeregu polskich uczelni i przyjęty po konsultacjach społecznych w drodze rozporządzenia Ministra Infrastruktury w roku 2021. Dokument ten wpisuje się, w tak istotną obecnie - tematykę adaptacji do zmian klimatu.
PPSS zawiera 3 listy inwestycyjne, w ramach których proponuje się realizację 314 działań na łączną kwotę 12,4 mld zł z zakresu retencji krajobrazowej (renaturyzacja), retencja leśnej, retencji jeziornej, retencji w wyrobiskach pokopalnianych, mikroretencji na terenach miejskich, retencji zbiornikowej oraz retencji korytowej w rzekach. Ta ostatnia jest szczególnie istotna dla rolnictwa, ponieważ zwiększenie retencji w dolinach rzecznych, przyczynia się do poprawy nawodnienia na występujących tam terenach rolnych.
Realizacja działań zawartych w PPSS przyczyni się do minimalizacji skutków suszy a tym samym ograniczenia strat gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Obecnie Wody Polskie wdrażają zapisy planu przeciwdziałania skutkom suszy oraz prowadzą monitoring procesu wdrażania dokumentu przez jednostki samorządu terytorialnego. W zeszłym roku, w ramach działań edukacyjnych, opracowano również broszury wskazujące jak każdy z nas może oszczędzać wodę i dbać o jej zasoby. Z broszurami oraz innymi informacjami z zakresu przeciwdziałania skutkom suszy można zapoznać się na stronie www.stopsuszy.pl