Wody Polskie w ramach działań mających na celu zwiększenie zdolności retencji glebowej - bioretencji realizują projekt pod nadzorem naukowców z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie i Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej o nazwie "Łąki kwietne wzdłuż trasy rowerowej w dolinie Bystrzycy w Lublinie". 

Łąki kwietne w dolinie rzeki Bystrzycy zachwycają kolorami i zapachem. Dają roślinom i zwierzętom znakomite warunki do życia, a mieszkańcom Lublina możliwość bliższego obcowania z naturą. To azyl nie tylko dla ponad 30 gatunków roślin ale źródło pożywienia i schronienia dla owadów, ptaków, gryzoni i żab. Łąki kwietne to oszczędność dla miejskiego budżetu. Nie wymagają nawożenia, ani częstego koszenia. Zwiększają zdolność retencji glebowej i oczyszczają powietrze.

 

Cel projektu

Głównym celem projektu było utworzenie łąk kwietnych na kilku odrębnych powierzchniach w dolinie rzeki Bystrzycy z założeniem, że efektem tego działania będzie:

  • zwiększenie zdolności retencji glebowej,
  • zwiększenie bioróżnorodności zarówno florystycznej jaki i faunistycznej,
  • zwiększenie walorów estetycznych i krajobrazowych terenów położonych wzdłuż trasy rowerowej nad rzeką Bystrzycą,
  • redukcja zanieczyszczenia powietrza.

 

Rzeka Bystrzyca lipiec 2019 Fot M Kolejko2 Rzeka Bystrzyca maj 2019 Fot 2019

 Z lewej: ścieżka rowerowa nad rzeką Bystrzycą w Lublinie. Z prawej: dolina rzeki Bystrzycy (Fot. M. Kolejko)

 

Realizacja

Łąki kwietne założono w kwietniu 2020 roku wzdłuż trasy rowerowej w dolinie Bystrzycy w Lublinie na 6 poletkach o nieregularnym, nerkowatym kształcie o powierzchni od 65 do 90 m2. W skład prac wchodziły następujące działania: wykoszenie powierzchni, wycięcie i usunięcie starej darni, spulchnienie gleby (glebogryzarka), oczyszczenie i wyrównanie powierzchni, rozrzucenie żyznej ziemi, wałowanie, nawożenie i siew nasion. Najważniejszym czynnikiem po założeniu łąk kwietnych są odpowiednie warunki siedliskowe oraz zabiegi pielęgnacyjne. Okres po założeniu łąk kwietnych (maj, czerwiec) charakteryzował się dużą ilością opadów oraz równomiernym ich rozkładem, co stworzyło dobre warunki do kiełkowania nasion oraz wzrostu i rozwoju siewek. W tych miesiącach zaobserwowano zwiększające się zadarnienie powierzchni, zwłaszcza przez wysiane gatunki.

 

lublin ekspert1 lublin ekspert2
Ryc. 1. Lokalizacja stanowisk od strony zapory.  Ryc. 2. Lokalizacja stanowisk od strony mostu kolejowego

 

Zastosowano kompozycję 2 mieszanek składającą się z ponad 30 gatunków, wśród których dominowały byliny, z pewnym udziałem gatunków dwuletnich i jednorocznych. W skład mieszanek wchodziły, m.in. bukwica zwyczajna Stachys officinalis, brodawnik zwyczajny Leontodon hispidus, cieciorka pstra Securigera varia, chaber bławatek Centaurea cyanus, chaber driakiewnik C. scabiosa, chaber łąkowy C. jacea, cykoria podróżnik Cichorium intybus, czarcikęs łąkowy Succisa pratensis, dziewanna pospolita Verbascum nigrum, dziewanna wielkokwiatowa V. densiflorum, jastrun właściwy Leucanthemum vulgare, krwawnik pospolity Achillea millefolium, komonica zwyczajna Lotus corniculatus, lepnica rozdęta Silene vulgaris, łyszczec nadobny Gypsophila elegans, kozibród łąkowy Tragopogon pratensis, mak polny Papaver rhoeas, marchew zwyczajna Daucus carota, maruna nadmorska Tripleurospermum maritimum, mydlnica lekarska Saponaria officinalis, ogórecznik lekarski Borago officinalis, ostrzeń pospolity Cynoglossum officinale, rumian żółty Cota tinctoria, syn. Anthemis tinctoria, rzepik pospolity Agrimonia eupatoria, szałwia łąkowa Salvia pratensis, świerzbnica polna Knautia arvensis, wiesiołek Oenothera, wyka kosmata Vicia villosa, wyka brudnożółta V. grandiflora, zawciąg pospolity Armeria maritima, żmijowiec babkowaty Echium plantagineum, żmijowiec zwyczajny E. vulgare.

W mieszance znajdują się gatunki typowo łąkowe takie jak: jastrun właściwy, czarcikęs łąkowy, świerzbnica polna, marchew zwyczajna czy kozibród łąkowy, jak również polne: maruna bezwonna, mak polny, chaber bławatek, cykoria podróżnik. Wysiane rośliny w większości stanowią źródło pożywienia dla owadów, ptaków, gryzoni. Zawierają w kwiatach dużo nektaru tj. bukwica zwyczajna, chaber bławatek, ogórecznik lekarski, szałwia łąkowa, wyka, żmijowiec. Dostarczają również wysokobiałkowy pyłek (dziewanna pospolita, krwawnik pospolity, rumian żółty) oraz nasiona. Rośliny na łące kwietnej są różnorodne posiadają kwiaty o różnej budowie morfologicznej i barwie. W ten sposób zapewnią pokarm wielu grupom zapylaczy – pszczołom, motylom, muchówkom. Unikano wysiewu roślin ozdobnych o pełnych kwiatach, w mieszance dominują głównie gatunki roślin flory polskiej zapewniające ciągłość kwitnienia przez cały sezon wegetacyjny.

  

Pierwsze efekty

Pierwsze młode rośliny pojawiły się w drugim tygodniu czerwca. Były to siewki roślin jednorocznych i dwuletnich takich jak: żmijowiec zwyczajny Echium vulgare, mak polny Papaver rhoeas. W pierwszym tygodniu lipca obserwowano młode rośliny większości wysianych roślin, a zwarcie roślinności wynosiło wówczas 95%. Pierwsze gatunki roślin rozpoczęły kwitnienie w drugim tygodniu lipca i był to: chaber bławatek Centaurea cyanus, komonica zwyczajna Lotus corniculatus, lepnica rozdęta Silene vulgaris, mak polny Papaver rhoeas, maruna bezwonna Tripleurospermum maritimum i jastrun właściwy Leucanthemum vulgare. W drugiej połowie lipca kwitły: łyszczec nadobny Gypsophila elegans, ogórecznik lekarski Borago officinalis i żmijowiec babkowaty Echium plantagineum. W płatach łąk kwietnych będą również gatunki starej darni, których nasiona lub rozłogi pozostały w glebie. Należy pamiętać, że łąki kwietne, zwłaszcza złożone z bylin (roślin wieloletnich) osiągają pełnię kwitnienia w 2 lub 3 roku. Wówczas charakteryzują się największymi walorami krajobrazowymi. Gatunki, które zakwitły w lipcu tego roku są w większości gatunkami jednorocznymi.

W pierwszym roku po założeniu łąk kwietnych bardzo ważna jest ich pielęgnacja, zwłaszcza w przypadku pojawienia się chwastów, czyli gatunków niepożądanych. Jeżeli pojawiają się chwasty, łąkę kwietną należy wykosić 1, 2 lub 3 razy na wysokość 10 cm. Zabieg taki eliminuje chwasty jednoroczne, w tym również wysiane w mieszance gatunki polne, takie jak mak polny, ale sprzyja rozwojowi wieloletnich gatunków łąkowych. Aby zachować wszystkie gatunki, można kosić połowę powierzchni, np. z większą ilością chwastów, a drugą część dopiero po zawiązaniu nasion przez gatunki jednoroczne. Wówczas stosujemy „kompromis” zachowując większą pulę gatunków na łące kwietnej.

 

lublin ekspert3 lublin ekspert4
Ryc. 3. Aspekt czerwcowy, 7 czerwca 2020 (1) (Fot. M. Kulik) Ryc. 4. Aspekt czerwcowy, 7 czerwca 2020 (2) (Fot. M. Kulik)

  

lublin ekspert5 lublin ekspert6
Ryc.5. Aspekt czerwcowy, 17 czerwca 2020 (Fot M. Kulik) Ryc.6. Zadarnienie powierzchni 4 lipca 2020 (Fot. M. Kulik)

  

 Charakterystyka zakwitłych gatunków

  • Chaber bławatek Centaurea cyanus: roślina jednoroczna. zapylana przez motyle, muchówki, błonkówki. Owoce rozsiewane są przez wiatr i mrówki, zachowując zdolność kiełkowania przez 5‒10 lat. Preferuje siedliska ubogie w wapń, występuje na nieużytkach, przydrożach i ugorach (ryc. 7, 8, 10, 11).
  • Mak polny Papaver rhoeas: roślina jednoroczna, kwitnie od maja do sierpnia, nasiona zachowują zdolność kiełkowania przez 30-40 lat. Siewki jesienne przezimowują i wiosną wznawiają rozwój. Jest gatunkiem azotolubnymm. Zasiedla uprawy zbóż oraz rzepaku na różnych typach gleb oraz siedliska ruderalne. Roślina odporna na zanieczyszczenia (ryc. 7, 8, 10, 11).
  • Jastrun właściwy Leucanthemum vulgare: roślina wieloletnia, owadopylna, kwitnie od czerwca do sierpnia. Występuję na suchych łąkach, brzegach lasów, zaroślach, miedzach. Roślina umiarkowanie światłolubna, preferuje gleby świeże, żyzne, o odczynie obojętnym (ryc. 10, 11).
  • Ogórecznik lekarski Borago officinalis: roślina uprawna, lecznicza i miododajna. Uprawia się wyłącznie z nasion wysianych wczesną wiosną. Roślina preferuje gleby średniozwięzłe i żyzne, w dobrej kulturze i dostatecznie wilgotne. Nie wymaga specjalnej pielęgnacji. Zwykle rozsiewa się sam. Nie ma specjalnych wymagań klimatycznych, ale ważny jest przebieg warunków pogodowych. Częste i obfite deszcze utrudniają oblot owadów i zapylanie, co przekłada się na plon nasion (ryc. 12, 13).
  • Łyszczec nadobny Gypsophila elegans: roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do sierpnia. Wymaga stanowiska słonecznego, gleb przepuszczalnych, piaszczystych, o odczynie zasadowym (ryc. 12, 14).
  • Żmijowiec babkowaty Echium plantagineum: roślina jednoroczna, ciepłolubna, pochodząca z basenu Morza Śródziemnego. Kwitnie od czerwca do października. Od niedawna uprawiana jest na potrzeby przemysłu zielarskiego. Olej z nasion jest źródłem cennych dla zdrowia kwasów omega 3. Gatunek ten jest bardzo chętnie oblatywany przez pszczołę miodną. Preferuje stanowiska słoneczne, glebę lekką, przepuszczalną, umiarkowanie wilgotną (ryc. 14).

 

lublin ekspert7 lublin ekspert8
Ryc.7. Aspekt lipcowy - kwitną gatunki jednoroczne, 13 lipca 2020 (1) (Fot. A. Dąbrowska) Ryc.8. Aspekt lipcowy - kwitną gatunki jednoroczne (chaber bławatek, mak polny), 13 lipca 2020 (2) (Fot. A. Dąbrowska)

  

lublin ekspert9 lublin ekspert10
Ryc.9. Aspekt lipcowy 13 lipca 2020 (Fot A. Dąbrowska) Ryc.10. Aspekt lipcowy (chaber bławatek, mak polny, jastrun właściwy), 20 lipca 2020 (Fot. A. Dąbrowska)

  

lublin ekspert11 lublin ekspert12
Ryc.11. Aspekt lipcowy (chaber bławatek, mak polny, jastrun właściwy, maruna bezwonna, komonica zwyczajna) 20 lipca 2020 (Fot. A. Dąbrowska) Ryc.12. Aspekt lipcowy (ogórecznik lekarski i łyszczec nadobny), 20 lipca 2020 (Fot. A. Dąbrowska)                                                                                                                                                                          

 

lublin ekspert13 lublin ekspert14
Ryc.13. Aspekt lipcowy (ogórecznik lekarski), 20 lipca 2020 (Fot. A. Dąbrowska) Ryc.14. Aspekt lipcowy (żmijowiec babkowaty i łyszczec nadobny), 20 lipca 2020 rok (Fot. A. Dąbrowska)

 

Opracowanie:

dr hab. Mariusz Kulik, prof. UP, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Katedra Łąkarstwa i Kształtowania Krajobrazu

dr Agnieszka Dąbrowska, Ogród Botaniczny UMCS w Lublinie

 

Koordynacja:

dr Marcin Kolejko, ekspert w Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej w Lublinie